Chữa lành từ không gian tư pháp đặc biệt
Mô hình Phòng điều tra thân thiện đã trải qua hơn 5 năm xây dựng và mang lại nhiều kết quả quan trọng tại Công an các tỉnh, thành phố. Theo Cục Cảnh sát hình sự (Bộ Công an), phòng chuyên dụng này được thiết kế để phục vụ công tác điều tra, lấy lời khai đối với người bị hại dưới 18 tuổi bị xâm hại. Đây cũng là nơi làm việc với người dưới 18 tuổi tham gia tố tụng với tư cách người làm chứng, người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan, cũng như các nạn nhân là phụ nữ, người dưới 18 tuổi bị bạo lực, bạo hành hoặc mua bán người.
Giai đoạn 2021-2025, lực lượng Công an đã phát hiện, điều tra 9.693 vụ, xâm hại 10.154 trẻ em (giảm 772 vụ so với kỳ trước). Đóng góp vào nỗ lực này, từ năm 2021 đến nay, Phòng điều tra thân thiện đã tiếp nhận lấy lời khai trên 7.000 lượt. Không gian này tạo sự thoải mái, giúp ổn định tâm lý cho nạn nhân. Để đạt hiệu quả tối ưu, các quy chuẩn nghiệp vụ được áp dụng vô cùng nghiêm ngặt. Cụ thể, cán bộ điều tra có thể vận dụng linh hoạt để mặc thường phục thay vì trang phục ngành trong các vụ án liên quan đến trẻ em nhằm tạo sự gần gũi. Đồng thời, các cán bộ đều được tập huấn kỹ năng điều tra thân thiện, trang bị kiến thức khoa học giáo dục đối với trẻ em. Cùng với đó, thời gian lấy lời khai được giới hạn chặt chẽ, không kéo dài quá 2 tiếng cho một lần làm việc và không quá 2 lần trong một ngày.
Năm 2024, Cục Cảnh sát hình sự đã hướng dẫn quản lý, vận hành 65 mô hình trên toàn quốc tại tuyến tỉnh. Đến năm 2025, 42 mô hình tiếp tục được triển khai tới cấp xã nhằm đưa giải pháp này đến gần hơn với người dân.
Đưa "vùng an toàn" về tận cơ sở tại Lai Châu
Lai Châu là một trong những địa phương được Bộ Công an lựa chọn xây dựng Phòng điều tra thân thiện với trẻ em. Dưới sự chỉ đạo của Cục Cảnh sát hình sự và hỗ trợ từ Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF), Công an Lai Châu đã đưa mô hình vào phục vụ công tác điều tra. Qua hơn 5 năm hoạt động, lực lượng chức năng đã tiến hành làm việc hơn 200 lượt đối với các vụ việc liên quan đến người dưới 18 tuổi.
Thượng tá Vũ Tiến Văn, Trưởng Phòng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Lai Châu cho biết, hiện mô hình đang được triển khai tại 2 xã là Bum Tở và Tân Uyên. Việc xây dựng mô hình tới cấp xã giúp nạn nhân không phải di chuyển quãng đường dài xuống tỉnh, từ đó tâm lý cũng ổn định hơn khi được làm việc trong không gian cởi mở ngay tại địa phương. Các cuộc lấy lời khai tại đây đều đảm bảo đúng thành phần theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự, bao gồm gia đình nạn nhân và đại diện cơ quan tổ chức xã hội
Hiệu quả của mô hình này được minh chứng rõ nét qua quá trình thụ lý một vụ xâm hại đặc biệt nghiêm trọng tại xã Tân Uyên. Hai cháu M. (11 tuổi) và D. (10 tuổi) bị một đối tượng xâm hại tình dục 6 lần. Ban đầu, tại Công an xã Tân Uyên, hai cháu e ngại, sợ sệt và không muốn khai báo. Tuy nhiên, khi được đưa về Phòng điều tra thân thiện – nơi có tranh ảnh, truyện tranh và đồ chơi – tình thế đã thay đổi. Chỉ sau 20 phút đọc truyện, ăn bánh kẹo và nhận sự động viên, hai cháu đã bình tĩnh trả lời, giúp điều tra viên nhanh chóng củng cố hồ sơ vụ việc.
Bóc trần tội ác từ những góc khuất
Sự tồn tại của các Phòng điều tra thân thiện càng trở nên cấp thiết khi đối mặt với những vụ án có tính chất phức tạp, thủ đoạn đê hèn.
Điển hình là vụ án do đối tượng Phàn Phủ Thông (sinh năm 1995, trú tại bản Mồ Xì Câu, xã Khổng Lào) gây ra. Cuối năm 2023, Thông chung sống như vợ chồng (không đăng ký kết hôn) với chị T.T.T. (sinh năm 1984, trú tại bản Nà Hoi, xã Tân Uyên).
Lợi dụng lúc chị T. đi làm ăn xa tại Hải Phòng, Thông đã nhiều lần giở trò đồi bại với con gái riêng của chị T. là cháu T.N.M. (sinh ngày 26/01/2015). Lần thứ nhất xảy ra khi Thông đưa cháu M. lên phòng 204 nhà nghỉ ở xã Bình Lư và thực hiện hành vi giao cấu trái ý muốn vào ngày 07/7/2025.
Đỉnh điểm tội ác diễn ra vào đầu tháng 9/2025 tại nhà riêng. Khoảng 23 giờ, sau khi đi uống rượu về, Thông đã khóa hết cửa, khống chế và xâm hại cả cháu M. cùng cháu L.T.H.D. (sinh ngày 03/9/2016, hàng xóm sang ngủ lại). Hồ sơ điều tra còn xác định, trong tháng 9/2025, Thông đã thực hiện 07 lần giao cấu trái ý muốn với cháu M. tại nhà.
Tội ác này chỉ bị bóc trần khi cháu M. xem tivi tuyên truyền về phòng chống xâm hại tại nhà hàng xóm vào ngày 09/12/2025 và dũng cảm kể lại sự việc cho cô giáo chủ nhiệm. Ngày 19/12/2025, cô giáo chủ nhiệm trình báo sự việc lên Công an xã Tân Uyên. Đến ngày 22/12/2025, Phàn Phủ Thông ra đầu thú tại Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Lai Châu. Quá trình khám nghiệm hiện trường tại bản Nà Hoi, cơ quan chức năng đã thu giữ 02 ga trải giường, 03 chiếc khăn vải cùng tivi để phục vụ giám định.
Có thể thấy, mô hình Phòng điều tra thân thiện không chỉ là một sáng kiến cải cách thủ tục tố tụng, mà còn là một "điểm tựa tâm lý" vững chắc. Giải pháp này giúp lực lượng chức năng làm rõ bản chất tội ác để trừng trị nghiêm minh những kẻ như Phàn Phủ Thông, đồng thời nâng niu, bảo vệ và thắp lên ánh sáng hy vọng cho những đứa trẻ đã chịu nhiều tổn thương./.
