Tìm hiểu quy định pháp luật về hành vi gian lận thương mại và chế tài xử lý

Trong hoạt động thương mại, các doanh nghiệp, tổ chức hay cá nhân thực hiện các hành vi gian lận, dối trá nhằm trục lợi cho chính mình. Việc nhận diện rõ khái niệm, các hành vi vi phạm cũng như chế tài xử lý là nội dung quan trọng trong công tác quản lý và đấu tranh phòng, chống tội phạm, vi phạm pháp luật trong lĩnh vực thương mại.

1. Gian lận thương mại là gì?

Gian lận thương mại là hành vi dối trá, sử dụng mánh khóe, lừa đảo trong lĩnh vực thương mại thông qua hoạt động mua, bán, kinh doanh, xuất nhập khẩu hàng hoá, dịch vụ nhằm mục đích thu lợi bất chính. Chủ thể tham gia hành vi gian lận thương mại bao gồm người mua, người bán, hoặc cả người mua và người bán thông qua đối tượng là hàng hóa, dịch vụ.

2. Các hành vi gian lận thương mại thường gặp

Tình trạng gian lận, sử dụng các mánh khóe trong thương mại diễn ra khá phổ biến và trên nhiều lĩnh vực, với thủ đoạn hoạt động tinh vi nhằm tránh sự kiểm soát của cơ quan chức năng. Các hành vi gian lận thương mại thường gặp bao gồm:

• Trốn thuế, in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách Nhà nước;
• Sản xuất và buôn bán hàng giả, đầu cơ, thao túng thị trường chứng khoán;
• Kê khai thiếu thuế giá trị gia tăng đầu ra của các hàng hóa hoặc dịch vụ do mình kinh doanh;
• Xác định không chính xác mức giảm trừ cho bản thân và giảm trừ gia cảnh khi quyết toán thuế thu nhập cá nhân.

3. Xử phạt hành vi gian lận thương mại

Cá nhân, tổ chức có hành vi gian lận thương mại có thể bị xử lý vi phạm hành chính hoặc phải chịu trách nhiệm hình sự tùy thuộc vào tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi vi phạm.

Xử lý vi phạm hành chính

Chính phủ đã ban hành Nghị định số 98/2020/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đối với các hành vi như:

• Vi phạm về hoạt động kinh doanh theo giấy phép kinh doanh;
• Kinh doanh dịch vụ thuộc ngành nghề cấm đầu tư kinh doanh, sản xuất và buôn bán hàng giả, hàng cấm;
• Kinh doanh hàng hóa nhập lậu, hàng hóa lưu thông trong nước bị áp dụng biện pháp khẩn cấp, hàng hóa quá hạn sử dụng, không rõ nguồn gốc xuất xứ;
• Vi phạm về kinh doanh thuốc lá, rượu;
• Đầu cơ hàng hóa và găm hàng;
• Vi phạm về hoạt động xúc tiến thương mại, xuất nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ;
• Vi phạm về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và thương mại điện tử.

Ngoài hình thức phạt cảnh cáo, tùy theo mức độ vi phạm, cá nhân có thể bị phạt tiền lên tới 200.000.000 đồng và tổ chức lên tới 400.000.000 đồng. Bên cạnh đó, có thể áp dụng các hình thức xử phạt bổ sung như tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề, đình chỉ hoạt động có thời hạn, tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm và các biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định pháp luật.

Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) đã quy định cụ thể về việc chịu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân cũng như cá nhân thực hiện các hành vi gian lận thương mại nghiêm trọng, bao gồm các tội danh như:

• Tội buôn lậu (Điều 188);
• Tội vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới (Điều 189);
• Tội sản xuất, buôn bán hàng cấm (Điều 190);
• Tội tàng trữ, vận chuyển hàng cấm (Điều 191);
• Tội sản xuất, buôn bán hàng giả (Điều 192);
• Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm (Điều 193);
• Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh (Điều 194);
• Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thức ăn dùng để chăn nuôi, phân bón, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, giống cây trồng, vật nuôi (Điều 195);
• Tội đầu cơ (Điều 196);
• Tội trốn thuế (Điều 200);
• Tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước (Điều 203);
• Các tội danh khác liên quan đến lĩnh vực chứng khoán, bảo hiểm, cạnh tranh và quyền sở hữu trí tuệ theo quy định của pháp luật.

Việc quy định nghiêm ngặt các chế tài xử lý hành chính và hình sự là cần thiết nhằm giữ vững kỷ cương pháp luật trong nền kinh tế thị trường, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người tiêu dùng và xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm pháp luật.