Tội phạm kinh tế là gì? Tổng hợp các loại tội phạm kinh tế theo quy định pháp luật

Hiện nay, Bộ luật Hình sự và các văn bản hướng dẫn chưa có định nghĩa cụ thể về "tội phạm kinh tế". Tuy nhiên, dựa theo định nghĩa tội phạm được quy định tại Điều 8 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), có thể hiểu:

Tội phạm kinh tế là hành vi gây nguy hại cho sự ổn định và phát triển của nền kinh tế, gây thiệt hại cho Nhà nước, cơ quan, tổ chức, cá nhân do vi phạm các quy định pháp luật về quản lý kinh tế. Loại tội phạm này luôn có sự biến động và thay đổi thủ đoạn theo từng giai đoạn phát triển của nền kinh tế thị trường.

2. Các nhóm tội phạm kinh tế theo Bộ luật Hình sự

Trong Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), các tội phạm kinh tế được quy định tại Chương XVIII và chia thành các nhóm tương ứng với từng lĩnh vực cụ thể:

Nhóm các tội phạm trong lĩnh vực sản xuất, buôn bán hàng cấm, hàng giả, gian lận thương mại

Các tội danh này được quy định từ Điều 188 đến Điều 199, bao gồm:

• Tội buôn lậu (Điều 188)
• Tội vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới (Điều 189)
• Tội sản xuất, buôn bán hàng cấm (Điều 190)
• Tội tàng trữ, vận chuyển hàng cấm (Điều 191)
• Tội sản xuất, buôn bán hàng giả (Điều 192)
• Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm (Điều 193)
• Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh (Điều 194)
• Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thức ăn dùng để chăn nuôi, phân bón, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, giống cây trồng, giống vật nuôi (Điều 195)
• Tội đầu cơ (Điều 196)
• Tội quảng cáo gian dối (Điều 197)
• Tội lừa dối khách hàng (Điều 198)
• Tội vi phạm quy định về cung ứng điện (Điều 199)

Nhóm các tội phạm trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng, thuế, bảo hiểm

Các tội danh này được quy định từ Điều 200 đến Điều 216, bao gồm:

• Tội trốn thuế (Điều 200)
• Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự (Điều 201)
• Tội làm, buôn bán tem giả, vé giả (Điều 202)
• Tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước (Điều 203)
• Tội vi phạm quy định về bảo quản, quản lý hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước (Điều 204)
• Tội lập quỹ trái phép (Điều 205)
• Tội vi phạm quy định về hoạt động ngân hàng, hoạt động khác liên quan đến hoạt động ngân hàng (Điều 206)
• Tội làm, tàng trữ, vận chuyển, lưu hành tiền giả (Điều 207)
• Tội làm, tàng trữ, vận chuyển, lưu hành công cụ chuyển nhượng giả hoặc các giấy tờ có giá giả khác (Điều 208)
• Tội cố ý công bố thông tin sai lệch hoặc che giấu thông tin trong hoạt động chứng khoán (Điều 209)
• Tội sử dụng thông tin nội bộ để mua bán chứng khoán (Điều 210)
• Tội thao túng thị trường chứng khoán (Điều 211)
• Tội làm giả tài liệu trong hồ sơ chào bán, niêm yết chứng khoán (Điều 212)
• Tội gian lận trong kinh doanh bảo hiểm (Điều 213)
• Tội gian lận bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp (Điều 214)
• Tội gian lận bảo hiểm y tế (Điều 215)
• Tội trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động (Điều 216)

Nhóm các tội phạm khác trong quản lý kinh tế

Các tội danh này được quy định từ Điều 217 đến Điều 234, bao gồm các tội về cạnh tranh, đấu giá tài sản, quản lý và sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí, vi phạm quy định về kế toán, đấu thầu, đầu tư công trình xây dựng gây hậu quả nghiêm trọng, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, đất đai, tài nguyên, bảo vệ môi trường và động vật hoang dã...

3. Chế tài xử lý đối với tội phạm kinh tế

Tùy theo tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội, Bộ luật Hình sự quy định các hình phạt từ cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ đến phạt tù có thời hạn, tù chung thân, thậm chí mức hình phạt cao nhất có thể là tử hình đối với một số tội danh đặc biệt nghiêm trọng, thể hiện tính nghiêm minh và sức răn đe mạnh mẽ của pháp luật.

Đối với hành vi Gian lận bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp (Điều 214), khung hình phạt được quy định cụ thể như sau:

• Khung 1: Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm đối với người có hành vi chiếm đoạt tiền bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp từ 10.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại từ 20.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng.
• Khung 2: Phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm đối với hành vi phạm tội có tính tổ chức, thủ đoạn tinh vi, tái phạm nguy hiểm hoặc gây thiệt hại từ 200.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng.
• Khung 3: Phạt tù từ 05 năm đến 10 năm đối với hành vi phạm tội gây thiệt hại 500.000.000 đồng trở lên.

Ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.