Ứng dụng Công nghệ vào công tác quản lý, hỗ trợ người nghiện

Từ quản lý "thủ công" sang giám sát bằng dữ liệu số, theo Điều 14 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP, thiết bị giám sát điện tử là thiết bị định vị viễn thông được đeo trên cơ thể nhằm xác định vị trí của người bị giám sát. Thiết bị này do Bộ Công an trang cấp và phải đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia. Việc áp dụng biện pháp giám sát điện tử nhằm hỗ trợ quản lý, theo dõi người cai nghiện; góp phần phòng ngừa tái nghiện, vi phạm pháp luật, đồng thời tạo điều kiện để người nghiện ma túy cai nghiện tại cộng đồng hiệu quả hơn.

Những trường hợp bị áp dụng giám sát điện tử: Nghị định quy định áp dụng biện pháp giám sát điện tử đối với các trường hợp từ đủ 18 tuổi trở lên gồm: Người đang cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng; Người đang điều trị nghiện bằng thuốc thay thế; Người đang bị quản lý sau cai nghiện ma túy. Đối với người từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi, việc áp dụng giám sát điện tử được thực hiện trong một số trường hợp nhất định, đặc biệt phải có đề nghị của cha mẹ, người giám hộ hoặc người đại diện hợp pháp nếu người đó có nơi cư trú ổn định. Ngoài ra, người từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi đang bị quản lý sau cai nghiện mà không có nơi cư trú ổn định cũng thuộc diện bị áp dụng giám sát điện tử.

Thời hạn áp dụng giám sát điện tử: Tùy từng trường hợp, thời hạn áp dụng biện pháp giám sát điện tử được quy định khác nhau: Người cai nghiện tự nguyện tại gia đình, cộng đồng hoặc quản lý sau cai nghiện: áp dụng trong suốt thời gian cai nghiện hoặc quản lý sau cai nghiện. Người điều trị nghiện bằng thuốc thay thế: áp dụng tối đa 02 năm. Người từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi có đề nghị áp dụng giám sát điện tử: thời hạn tối đa 01 năm hoặc đến khi kết thúc thời gian cai nghiện, điều trị, quản lý sau cai nghiện nếu thời gian còn lại dưới 01 năm.

Công an cấp xã là cơ quan ra quyết định: Theo Điều 16 Nghị định, Trưởng Công an cấp xã là người có thẩm quyền ra quyết định áp dụng biện pháp giám sát điện tử. Trong thời hạn từ 12 giờ đến 24 giờ kể từ khi phát sinh căn cứ áp dụng, Công an cấp xã phải ban hành quyết định theo quy định. Sau khi quyết định có hiệu lực, cán bộ Công an được giao nhiệm vụ sẽ tiến hành đeo thiết bị giám sát điện tử cho người bị giám sát và lập biên bản theo mẫu quy định.

Người bị giám sát có quyền: Được phổ biến, giải thích rõ quy định pháp luật liên quan; Được hướng dẫn sử dụng thiết bị giám sát; Được đề nghị tháo tạm thời thiết bị hoặc thay đổi vị trí đeo trong một số trường hợp theo quy định.

Các trường hợp được tháo tạm thời thiết bị gồm: Khám bệnh, chữa bệnh theo yêu cầu của cơ sở y tế; Đi ra ngoài lãnh thổ Việt Nam bằng đường hàng không; Đi ra ngoài lãnh thổ Việt Nam từ 07 ngày trở lên; Bị tạm giữ hình sự, tạm giam. Sau khi kết thúc các trường hợp trên, người bị giám sát phải liên hệ Công an cấp xã để đeo lại thiết bị nếu thời hạn giám sát vẫn còn.

Nghĩa vụ của người bị giám sát điện tử: Chấp hành quyết định của cơ quan có thẩm quyền; Tuân thủ quy định về giám sát điện tử; Báo ngay cho Công an cấp xã khi thiết bị hư hỏng, mất hoặc gặp sự cố; Bồi thường thiệt hại nếu làm hư hỏng, mất thiết bị do lỗi của mình.

Các hành vi vi phạm quy định về giám sát điện tử: Tự ý tháo thiết bị; phá hoại hoặc làm ảnh hưởng hoạt động của thiết bị; không chấp hành việc đeo thiết bị; cố ý để thiết bị hết pin quá 24 giờ không có lý do chính đáng; không trình diện để đeo lại thiết bị đúng thời hạn sau khi được tháo tạm thời hoặc tạm dừng giám sát. Tuy nhiên, trường hợp thiết bị gặp sự cố do nguyên nhân khách quan, bất khả kháng và người bị giám sát đã kịp thời thông báo cho Công an cấp xã thì không bị xem là vi phạm.

Việc áp dụng công nghệ giám sát điện tử là một bước đi mang tính nhân văn sâu sắc, thay đổi hoàn toàn triết lý quản lý người nghiện.

Thứ nhất, giảm kỳ thị xã hội: Thay vì phải tập trung dài hạn tại các cơ sở cai nghiện bắt buộc, người nghiện ma túy nếu có ý chí hoàn lương hoàn toàn có thể lựa chọn cai nghiện tự nguyện tại nhà. Chiếc vòng giám sát được thiết kế nhỏ gọn, bảo mật thông tin, giúp họ tránh được ánh nhìn kỳ thị từ xã hội, từ đó giữ được công việc, tiếp tục học tập và duy trì mối quan hệ gia đình lành mạnh.

Thứ hai, ngăn ngừa tái nghiện hiệu quả: Hệ thống sẽ tự động thiết lập "vùng xanh" (khu vực an toàn như nhà ở, nơi làm việc) và "vùng đỏ" (các tụ điểm phức tạp về an ninh trật tự, địa bàn có nguy cơ cao về ma túy). Nếu đối tượng di chuyển vào vùng có nguy cơ hoặc tiếp cận các "bạn nghiện" cũ, hệ thống sẽ ngay lập tức phát tín hiệu cảnh báo về trung tâm để lực lượng Công an cấp xã kịp thời có biện pháp ngăn chặn.

Việc triển khai giám sát điện tử theo Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 không chỉ là lời giải cho bài toán nhân lực của ngành Công an, mà quan trọng hơn, nó mở ra một cơ hội sửa sai công bằng, khoa học và công nghệ cho những người lỡ bước, giúp họ vững vàng hơn trên hành trình tìm lại chính mình. Áp dụng biện pháp giám sát điện tử là giải pháp mới nhằm tăng cường hiệu quả quản lý người cai nghiện, hỗ trợ phòng ngừa tái nghiện và bảo đảm an ninh, trật tự tại địa phương./.