Cảnh báo chế tài xử phạt đối với hành vi mua bán dữ liệu cá nhân trên không gian mạng

Pháp luật Việt Nam nghiêm cấm hành vi mua bán, tiết lộ, sử dụng trái phép dữ liệu cá nhân; người vi phạm có thể bị xử phạt hành chính, buộc khắc phục hậu quả hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm. Mỗi tổ chức, cá nhân cần nâng cao ý thức bảo vệ dữ liệu cá nhân, tuân thủ quy định của pháp luật và chủ động phòng ngừa các nguy cơ trên không gian mạng.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, dữ liệu cá nhân ngày càng trở thành tài sản có giá trị. Bên cạnh những lợi ích mà công nghệ mang lại, tình trạng thu thập, mua bán, trao đổi trái phép dữ liệu cá nhân trên không gian mạng đang có chiều hướng gia tăng, tiềm ẩn nhiều nguy cơ ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp và tổ chức. Thực tế cho thấy, thông tin cá nhân như họ tên, số điện thoại, địa chỉ, số căn cước công dân, tài khoản ngân hàng, địa chỉ thư điện tử, thông tin khách hàng… đang bị các đối tượng thu thập, mua bán trái phép thông qua các hội, nhóm trên mạng xã hội, diễn đàn hoặc các nền tảng trực tuyến. Nguồn dữ liệu này thường bị lợi dụng để thực hiện các hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản, giả mạo cơ quan nhà nước, quảng cáo trái phép, quấy rối hoặc phục vụ các hoạt động vi phạm pháp luật khác. Pháp luật Việt Nam quy định dữ liệu cá nhân là đối tượng được bảo vệ. Đặc biệt, Điều 8 Nghị định số 13/2023/NĐ-CP ngày 17/4/2023 của Chính phủ về bảo vệ dữ liệu cá nhân đã nghiêm cấm hành vi mua, bán dữ liệu cá nhân; xử lý dữ liệu cá nhân trái quy định; chiếm đoạt, cố ý làm lộ, làm mất dữ liệu cá nhân. Việc thu thập, xử lý, lưu trữ, cung cấp hoặc chia sẻ dữ liệu cá nhân phải tuân thủ đúng mục đích, phạm vi và có căn cứ hợp pháp theo quy định của Nghị định này.

Tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, cá nhân, tổ chức có hành vi mua bán dữ liệu cá nhân trái phép có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định số 174/2026/NĐ-CP ngày 15/5/2026 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, giao dịch điện tử và công nghệ thông tin. Trường hợp hành vi mua bán dữ liệu cá nhân trái phép đủ yếu tố cấu thành tội phạm thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 288 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) về tội đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông.

Để phòng ngừa vi phạm, các doanh nghiệp, hộ kinh doanh cần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật trong quá trình quản lý và sử dụng dữ liệu khách hàng; xây dựng quy trình bảo vệ dữ liệu cá nhân; tăng cường các biện pháp bảo mật hệ thống thông tin; thường xuyên rà soát quyền truy cập, phân quyền sử dụng dữ liệu; tuyệt đối không mua bán, trao đổi hoặc cung cấp dữ liệu khách hàng trái quy định của pháp luật. Đối với người dân, cần thận trọng khi cung cấp thông tin cá nhân trên Internet; không đăng tải hình ảnh giấy tờ tùy thân, thông tin tài khoản ngân hàng lên mạng xã hội; sử dụng mật khẩu mạnh, kích hoạt xác thực đa yếu tố đối với các tài khoản quan trọng; cảnh giác với các cuộc gọi, tin nhắn hoặc đường dẫn yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân. Không gian mạng mang lại nhiều cơ hội phát triển nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro về mất an toàn thông tin. Mỗi cá nhân, doanh nghiệp và hộ kinh doanh cần nâng cao nhận thức, tuân thủ nghiêm các quy định của pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân, không tiếp tay cho hành vi thu thập, mua bán dữ liệu trái phép, góp phần xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mọi tổ chức, cá nhân./.