Luật Phòng chống ma tuý (sửa đổi): Phân quyền mạnh mẽ cho Công an cấp xã trong quản lý người sử dụng ma túy

Sáng 11/11/2025, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khoá XV, Đại tướng Lương Tam Quang, Uỷ viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an, thừa uỷ quyền của Thủ tướng Chính phủ, đã trình bày Tờ trình dự án Luật Phòng, chống ma túy (sửa đổi). Điểm cốt lõi của dự án luật là hoàn thiện cơ chế để thực hiện phân quyền, phân cấp tại 5 nội dung cho Công an cấp xã, Giám đốc Công an cấp tỉnh, Chủ tịch UBND cấp tỉnh, đặc biệt là chuyển thẩm quyền từ UBND cấp xã sang Công an cấp xã trong quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy.

Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, việc sửa đổi Luật Phòng, chống ma túy năm 2021 là cần thiết để khắc phục vướng mắc, bất cập và đặc biệt là bảo đảm việc thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước về cai nghiện ma túy và quản lý sau cai nghiện ma túy được chuyển giao về Bộ Công an.

Dự thảo luật tập trung vào việc phân quyền, phân cấp mạnh mẽ, trong đó, quy định rõ Trưởng Công an cấp xã có thẩm quyền ra quyết định và tổ chức quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy tại địa phương. Việc sửa đổi này bảo đảm sự phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương mới và điều kiện thực tế của Việt Nam.

Bộ trưởng Lương Tam Quang nhấn mạnh: Dự án luật này được xây dựng trên nguyên tắc không làm tăng tổ chức bộ máy và biên chế hưởng lương từ ngân sách nhà nước.

Dự thảo Luật Phòng, chống ma túy (sửa đổi) đã hoàn thiện, bổ sung các quy định nhằm kiểm soát chặt chẽ hoạt động hợp pháp liên quan đến ma túy, đồng thời bảo đảm tính thống nhất với các luật chuyên ngành khác.

Các nội dung sửa đổi, bổ sung trọng tâm bao gồm:

• Quy trình quản lý và cai nghiện: Hoàn thiện các quy định về thời hạn cai nghiện, quy trình cai nghiện, quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy tại gia đình, cộng đồng; quy định chi tiết về người đủ 18 tuổi cai nghiện bắt buộc hoặc tự nguyện trong cơ sở cai nghiện, và người từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi cai nghiện trong trường giáo dưỡng.

• Kiểm soát và phát triển kinh tế: Bổ sung các quy định về kiểm soát các hoạt động hợp pháp liên quan đến ma túy để tạo cơ sở pháp lý thuận lợi cho doanh nghiệp.

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh nhất trí với sự cần thiết sửa đổi luật. Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo lưu ý:

• Hài hòa giữa xử lý và tái hòa nhập: Việc sửa đổi luật phải bảo đảm hài hòa giữa xử lý nghiêm hành vi sử dụng trái phép chất ma túy với quyền học tập, tạo cơ hội tái hòa nhập cộng đồng, đặc biệt đối với người sử dụng là trẻ em, học sinh, sinh viên.

• Thời hạn cai nghiện linh hoạt: Đa số ý kiến Ủy ban tán thành việc tăng thời hạn cai nghiện nhưng đề nghị cần nghiên cứu quy định phù hợp hơn, ví dụ không quá 24 tháng đối với người cai nghiện lần đầu, và có thời hạn ngắn hơn đối với người đang nuôi con nhỏ hoặc trẻ em.

• Cơ chế thực hiện: Đề nghị hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành, làm rõ trách nhiệm của các cơ quan trong công tác phòng, chống ma túy; đồng thời, sớm hoàn thiện các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành luật.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị tiếp tục nghiên cứu quy định bảo đảm tính mở, linh hoạt về nơi cai nghiện bắt buộc cho người từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi, theo hướng về cơ bản thực hiện ở trường giáo dưỡng và giao Bộ trưởng Bộ Công an quy định mở rộng tại cơ sở cai nghiện khác có đủ điều kiện.

Điều 23. Quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy

1. Quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy là biện pháp phòng ngừa nhằm giúp người sử dụng trái phép chất ma túy không tiếp tục sử dụng trái phép chất ma túy, phòng ngừa các hành vi vi phạm pháp luật của họ. Quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy không phải là biện pháp xử lý hành chính.

2. Thời hạn quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy là 01 năm kể từ ngày ra quyết định quản lý.

3. Ủy ban nhân dân cấp xã thực hiện quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy tại địa phương.

4. Trưởng Công an cấp xã có trách nhiệm giúp Ủy ban nhân dân cấp xã thực hiện quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy và có các nhiệm vụ, quyền hạn sau đây:

a) Trong thời hạn 24 giờ kể từ khi nhận được kết quả xét nghiệm dương tính với chất ma túy của người cư trú tại địa phương, Trưởng Công an cấp xã có trách nhiệm ra quyết định và tổ chức quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy;

b) Thực hiện quản lý cư trú; triệu tập; xét nghiệm chất ma túy trong cơ thể; phòng ngừa, ngăn chặn hành vi gây mất an ninh, trật tự của người sử dụng trái phép chất ma túy;

c) Phối hợp với các cơ quan, tổ chức, đoàn thể, cá nhân tư vấn, động viên, giáo dục, giúp đỡ người sử dụng trái phép chất ma túy để họ không tiếp tục sử dụng trái phép chất ma túy.

5. Trong thời hạn quản lý, Trưởng Công an cấp xã ra quyết định dừng quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy trong các trường hợp sau đây:

a) Người sử dụng trái phép chất ma túy thực hiện cai nghiện ma túy tại gia đình, cộng đồng hoặc cơ sở cai nghiện ma túy;

b) Người sử dụng trái phép chất ma túy bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, đưa vào trường giáo dưỡng; biện pháp xử lý chuyển hướng giáo dục tại trường giáo dưỡng;

c) Người sử dụng trái phép chất ma túy phải chấp hành án phạt tù;

d) Người sử dụng trái phép chất ma túy trong danh sách quản lý chết, bị Tòa án tuyên bố là mất tích.

6. Đối với người sử dụng trái phép chất ma túy không có nơi cư trú ổn định, sau khi xác định tình trạng nghiện kết luận người đó không nghiện ma túy thì Ủy ban nhân dân cấp xã, Trưởng Công an cấp xã nơi phát hiện người sử dụng trái phép chất ma túy quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy và phối hợp với Ủy ban nhân dân cấp xã, Trưởng Công an cấp xã nơi người sử dụng trái phép chất ma túy đăng ký thường trú thực hiện các biện pháp quản lý phù hợp quy định tại các khoản 2, 3, 4 và 5 Điều này.

Quyết định quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy được gửi ngay cho Ủy ban nhân dân cấp xã, Trưởng Công an cấp xã nơi người sử dụng trái phép chất ma túy đăng ký thường trú để phối hợp quản lý.