Lá phiếu và trách nhiệm công dân trong kiến tạo, kiểm soát quyền lực Nhà nước

Quyền lực nhà nước trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam không tự hình thành từ bộ máy, càng không phải là đặc quyền mặc định của bất kỳ thiết chế nào. Quyền lực ấy bắt nguồn từ Nhân dân, thuộc về Nhân dân và được Nhân dân trao gửi thông qua cơ chế dân chủ được hiến định trong Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026–2031 không chỉ là sự kiện chính trị định kỳ theo quy định của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân. Đây là thời điểm quyền lực của Nhân dân được chuyển hóa thành quyền lực nhà nước bằng cơ chế pháp lý chặt chẽ, dân chủ và minh bạch. Ở điểm giao thoa đó, mỗi lá phiếu trở thành một hành vi chính trị mang ý nghĩa cấu trúc đối với đời sống nhà nước và xã hội.

Lá phiếu – sự ủy quyền chính trị có điều kiện

Lá phiếu không đơn thuần là sự lựa chọn cá nhân. Đó là hành vi ủy quyền chính trị được luật hóa, qua đó cử tri trao cho đại biểu quyền đại diện mình tham gia lập pháp, quyết định chính sách và giám sát hoạt động của bộ máy nhà nước.

Tuy nhiên, sự ủy quyền ấy không vô điều kiện. Trong cơ chế dân chủ xã hội chủ nghĩa, quyền lực được trao luôn gắn liền với trách nhiệm giải trình, sự giám sát của Nhân dân và sự đánh giá bằng tín nhiệm chính trị.

Bầu đại biểu Quốc hội là trao quyền tham gia xây dựng pháp luật, quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước và thực hiện giám sát tối cao. Bầu đại biểu Hội đồng nhân dân là trao quyền quyết định những vấn đề trực tiếp liên quan đến phát triển kinh tế – xã hội địa phương, ngân sách, quy hoạch, an sinh xã hội.

Vì vậy, mỗi lá phiếu thực chất là sự lựa chọn về chất lượng quyền lực nhà nước trong cả một nhiệm kỳ.

Từ quyền tham gia đến sứ mệnh đồng kiến tạo quyền lực

Bầu cử là quyền hiến định của công dân, nhưng đồng thời cũng là một sứ mệnh chính trị – pháp lý.

Sứ mệnh ấy được thể hiện ở ba giai đoạn liên tục:

Trước bầu cử, cử tri có trách nhiệm tìm hiểu, cân nhắc, đánh giá ứng cử viên trên cơ sở tiêu chuẩn, chương trình hành động, phẩm chất và năng lực.

Trong bầu cử, cử tri thực hiện quyền của mình một cách tự giác, đúng pháp luật, không để cảm tính hay thông tin sai lệch chi phối.

Sau bầu cử, cử tri tiếp tục giám sát, góp ý, theo dõi việc thực hiện cam kết của đại biểu; tham gia phản biện xã hội, đóng góp xây dựng chính sách.

Chỉ khi cả ba tầng trách nhiệm này được thực hiện đầy đủ, cơ chế ủy quyền mới vận hành trọn vẹn. Ủy quyền mà thiếu giám sát sẽ làm suy giảm hiệu lực kiểm soát quyền lực. Dân chủ nếu không đi kèm trách nhiệm sẽ dễ trở thành hình thức.

Bảo đảm an ninh bầu cử – bảo vệ tính chính danh của quyền lực

Tính chính danh của quyền lực nhà nước không chỉ dựa trên thủ tục hợp pháp, mà còn được củng cố bằng sự tham gia thực chất, tự giác và có trách nhiệm của công dân. Một cuộc bầu cử dân chủ, an toàn, minh bạch sẽ tăng cường niềm tin xã hội và tạo nền tảng ổn định cho phát triển.

Vì vậy, bảo đảm an ninh, trật tự bầu cử không đơn thuần là nhiệm vụ hành chính, mà là yêu cầu bảo vệ nền tảng chính trị – pháp lý của Nhà nước.

Lực lượng Công an nhân dân giữ vai trò nòng cốt trong phòng ngừa, phát hiện, xử lý các hành vi lợi dụng dân chủ, tung tin sai lệch, kích động, gây rối, làm ảnh hưởng đến ý chí tự do của cử tri. Bảo vệ an ninh bầu cử chính là bảo vệ quyền lựa chọn hợp pháp của mỗi công dân và bảo vệ tính chính danh của quyền lực được hình thành sau bầu cử.

Lá phiếu – thước đo văn hóa chính trị

Chất lượng của một cuộc bầu cử phản ánh trình độ văn hóa chính trị của xã hội.

Khi mỗi cử tri nhận thức rõ mình không chỉ đi bỏ phiếu mà đang tham gia kiến tạo quyền lực nhà nước, lá phiếu sẽ mang trọng lượng của trách nhiệm và niềm tin.

Khi quyền lực được trao đi song hành với giám sát và phản biện, cơ chế dân chủ sẽ vận hành thực chất hơn.

Lá phiếu không chỉ mở đầu một nhiệm kỳ.

Lá phiếu mở đầu một chu trình trách nhiệm.

Khi mỗi công dân thực hiện đầy đủ quyền và nghĩa vụ của mình, quyền lực nhà nước không chỉ hợp pháp về thủ tục mà còn chính danh về chính trị – được xã hội thừa nhận và bảo vệ từ nền tảng ý thức công dân. Đó chính là nền tảng bền vững của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.