Bộ trưởng Bộ Công an giải trình lý do đề xuất bỏ tử hình với tội mua bán ma túy

Phát biểu tiếp thu giải trình tại phiên thảo luận hội trường của Quốc hội về dự án Bộ luật Hình sự sửa đổi, Bộ trưởng Bộ Công an, Đại tướng Lương Tam Quang làm rõ đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với tội Mua bán trái phép chất ma túy. 

Sáng 27/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu Quốc hội đã thảo luận tại Hội trường về dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi).

Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết việc tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình nhằm thể chế hóa chủ trương nhất quán về cải cách tư pháp, giảm hình phạt tử hình và hạn chế áp dụng trên thực tế. Chính sách này được thực hiện có lộ trình qua nhiều lần sửa đổi Bộ luật Hình sự.

"Đối với tội mua bán trái phép chất ma túy, đây là loại tội phạm đặc biệt nguy hiểm, tuy nhiên từ thực tiễn đấu tranh với loại tội phạm này cho thấy, nhiều đối tượng phạm tội chưa nhận thức đầy đủ pháp luật, bị lôi kéo, dụ dỗ, thậm chí là lừa gạt, ép buộc. Những đối tượng này vẫn có thể cảm hóa giáo dục để lập công chuộc tội. Do vậy, áp dụng hình phạt nghiêm khắc nhất là tử hình đối với họ là chưa thực sự phù hợp", Bộ trưởng Lương Tam Quang nói.

Thực tiễn nhiều đối tượng do nhận thức được hệ quả tất yếu là hình phạt tử hình nên chống đối đến cùng, sẵn sàng sử dụng vũ khí để tấn công lực lượng chức năng. Các đối tượng nếu đối mặt với bản án tử hình sẽ chống đối quyết liệt. Nếu có cơ hội khắc phục thì đối tượng sẽ không chống đối, sẽ tìm cơ hội sống và do đó công tác đấu tranh với loại tội phạm này sẽ thuận lợi hơn.

Bộ trưởng cho biết các khung hình phạt đối với tội phạm ma túy hiện có căn cứ vào định lượng. Trong quá trình đấu tranh, lực lượng chức năng phải xử lý cả đường dây, từ nơi xuất phát, nhằm giải quyết tận gốc vấn đề.

"Mục tiêu của chúng ta không chỉ là xử lý một đối tượng mà phải triệt phá cả đường dây, xử lý từ những đối tượng ở nơi xuất phát", Đại tướng Lương Tam Quang nói, đồng thời cho biết từ thực tiễn đó, cơ quan chủ trì soạn thảo đề nghị thu hẹp phạm vi áp dụng tử hình đối với tội Mua bán trái phép chất ma túy.

Hình phạt nặng hơn không đồng nghĩa tội phạm sẽ giảm

Ủng hộ đề xuất, đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng) bày tỏ chia sẻ trước những băn khoăn của các đại biểu Quốc hội về đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với tội mua bán trái phép chất ma túy và tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi. Tuy nhiên, từ các căn cứ chính trị, pháp lý, thực tiễn và xu hướng pháp luật quốc tế, Đại biểu cho rằng đề xuất của cơ quan chủ trì soạn thảo có cơ sở, phù hợp với định hướng hoàn thiện chính sách hình sự của Đảng và Nhà nước.

Theo Đại biểu cần nhìn nhận hiệu quả của chính sách hình sự một cách toàn diện, vì hình phạt nặng hơn không đồng nghĩa với việc tội phạm sẽ giảm đi. Mục tiêu cuối cùng của chính sách hình sự không phải là làm cho hình phạt ngày càng nặng hơn, mà là làm cho tội phạm giảm, xã hội an toàn hơn và việc thực thi pháp luật hiệu quả hơn.

Đại biểu cho rằng đến nay chưa có căn cứ thuyết phục cho thấy tử hình có tác dụng ngăn chặn tội phạm ma túy cao hơn tù chung thân. Với loại tội phạm hoạt động bí mật, lợi nhuận lớn, theo ông, người phạm tội thường tin hành vi sẽ không bị phát hiện, thay vì cân nhắc sự khác nhau giữa các mức hình phạt.

Ông cũng đặt vấn đề khi lượng ma túy đã vượt ngưỡng có thể bị tử hình, người mua bán với khối lượng lớn hơn nhiều vẫn có thể đối diện cùng mức hình phạt cao nhất. Khi đó, theo đại biểu, tác dụng răn đe và phân hóa trách nhiệm hình sự chưa đáp ứng sát yêu cầu thực tiễn.

Giải pháp được ông nhấn mạnh là nâng cao năng lực điều tra, triệt phá tận gốc đường dây, bắt đúng người chủ mưu, cầm đầu và tước bỏ toàn bộ lợi ích kinh tế do phạm tội mà có.

Đối với phương án bỏ tử hình ở tội mua bán nhưng giữ ở tội sản xuất trái phép chất ma túy, ông Liêm cho rằng cách tiếp cận này phù hợp thực tiễn áp dụng pháp luật, thể hiện sự phân hóa về tính chất, mức độ nguy hiểm và mặt chủ quan của người phạm tội giữa hai tội danh.

Đề nghị giữ tử hình với người chủ mưu, cầm đầu

Tại phiên thảo luận, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Tháp) đề nghị tiếp tục giữ hình phạt tử hình đối với tội Mua bán trái phép chất ma túy trong thời điểm hiện nay, nhất là những vụ có số lượng ma túy rất lớn.

Ông phân biệt người giúp sức, làm thuê cho đầu nậu với người chủ mưu, cầm đầu. Với người mua bán số lượng nhỏ, giúp sức, làm thuê, đại biểu cho rằng có thể xử lý bằng hình phạt khác; còn đối tượng đầu nậu, chủ mưu cần tiếp tục chịu hình phạt nghiêm khắc này.

Ông cũng đề nghị làm rõ lý do giữ tử hình đối với tội sản xuất nhưng bỏ đối với tội mua bán trái phép chất ma túy.

Theo ông Hòa, khi điều kiện chín muồi, tình hình tội phạm ma túy giảm nhiều, có thể xem xét đồng thời bỏ tử hình đối với cả hai tội danh, chuyển mức hình phạt cao nhất sang tù chung thân. Nếu còn nhiều ý kiến khác nhau, ông đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét lấy phiếu ý kiến đại biểu về nội dung này.

Đại biểu Nguyễn Thanh Sang (Đoàn đại biểu Quốc hội TPHCM) cũng đề nghị chưa bỏ tử hình đối với tội Mua bán trái phép chất ma túy. Ông nhấn mạnh tác hại của ma túy với từng gia đình, cộng đồng và vai trò của hoạt động mua bán trong việc đưa ma túy đến người nghiện.

Theo đại biểu, những trường hợp mua bán hàng trăm, thậm chí hàng nghìn kg ma túy cần tiếp tục đối diện hình phạt cao nhất để bảo đảm sức răn đe.

Để hạn chế áp dụng tử hình, ông Sang đề nghị nghiên cứu nâng định lượng ma túy trong các khung hình phạt, chỉ áp dụng mức cao nhất với người chủ mưu, cầm đầu, mua bán số lượng đặc biệt lớn.

Ông đề xuất xem xét việc bỏ tử hình đối với tội danh này vào năm 2030, khi tổng kết việc thực hiện nghị quyết liên quan, có thêm cơ sở thực tiễn để trình Quốc hội quyết định.

Kết thúc phần giải trình, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cùng các cơ quan liên quan nghiên cứu, tiếp thu, giải trình đầy đủ ý kiến đại biểu, báo cáo Chính phủ để hoàn thiện dự thảo, trình Quốc hội xem xét, thông qua.