Quản lý chất lượng phương tiện phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ trong giai đoạn chuyển đổi: Tạo thuận lợi cho doanh nghiệp gắn với nâng cao trách nhiệm về chất lượng

Hiện nay, doanh nghiệp vẫn cần thực hiện cấp phép và khai báo trước khi lưu thông

Theo quy định tại Điều 23 Nghị định số 105/2025/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, phương tiện PCCC, CNCH thuộc danh mục tại Phụ lục V trước khi lưu thông trên thị trường phải được cơ quan có thẩm quyền cấp giấy phép lưu thông. Đối với phương tiện không thuộc danh mục này, không phải thực hiện thủ tục cấp phép nhưng phải tuân thủ các quy định về quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa, ghi nhãn, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và các quy định pháp luật có liên quan.

Trong giai đoạn hiện nay, doanh nghiệp cần thực hiện đầy đủ: (1) Cấp giấy phép lưu thông đối với mẫu phương tiện thuộc diện quy định; (2) Khai báo thông tin về phương tiện sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu theo mẫu đã được cấp phép trước khi đưa ra lưu thông theo quy định tại khoản 8 Điều 23 Nghị định số 105/2025/NĐ-CP của Chính phủ.

Cùng với đó, hồ sơ cấp phép lưu thông phương tiện PCCC, CNCH đã được đơn giản hóa theo Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP của Chính phủ, tăng việc sử dụng kết quả thử nghiệm, đánh giá sự phù hợp và thừa nhận kết quả đánh giá sự phù hợp của tổ chức nước ngoài. Điều này thể hiện nguyên tắc xuyên suốt trong cải cách hiện nay: giảm giấy tờ, thủ tục không cần thiết nhưng không giảm yêu cầu đối với chất lượng phương tiện.

Chuẩn bị chuyển từ cấp phép sang kê khai thông tin

Nghị định số 347/2026/NĐ-CP ngày 08/9/2026 sửa đổi Nghị định số 105/2025/NĐ-CP theo hướng chuyển phương thức quản lý chất lượng phương tiện PCCC, CNCH từ cấp giấy phép trước khi lưu thông sang kê khai thông tin phương tiện theo Mẫu PC24 trên hệ thống Cơ sở dữ liệu về PCCC, CNCH và truyền tin báo cháy. Tuy nhiên, khoản 2 Điều 41 Nghị định số 347/2026/NĐ-CP quy định riêng rằng các nội dung về kê khai và quản lý chất lượng phương tiện tại Điều 21 cùng các quy định liên quan chỉ có hiệu lực cùng thời điểm Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật PCCC và CNCH và Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ có hiệu lực. 

Vì vậy, không nên hiểu việc Nghị định số 347/2026/NĐ-CP có hiệu lực chung từ ngày 15/9/2026 đồng nghĩa với việc dừng cấp phép lưu thông đối với phương tiện PCCC, CNCH và áp dụng Mẫu PC24 ngay từ thời điểm này. Trong thời gian chờ Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ sửa đổi có hiệu lực, việc cấp phép lưu thông tiếp tục được thực hiện theo quy định hiện hành.

Hậu kiểm không phải là nới lỏng quản lý

Việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm không đồng nghĩa với nới lỏng quản lý, mà là chuyển trọng tâm sang quản lý bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, đánh giá sự phù hợp, dữ liệu và hậu kiểm trên cơ sở rủi ro. Phương tiện PCCC, CNCH là nhóm sản phẩm có tính đặc thù, nhiều chỉ tiêu chất lượng không thể đánh giá bằng cảm quan. Vì vậy, hậu kiểm không phải chỉ là “kiểm tra hồ sơ sau lưu thông”, cũng không thể kiểm tra tất cả sản phẩm với cùng tần suất, mà cần tập trung nguồn lực vào nhóm phương tiện, doanh nghiệp hoặc lô hàng có mức độ rủi ro cao hơn. Bộ Công an đã ban hành Thông tư số 125/2026/TT-BCA phân loại sản phẩm, hàng hóa thuộc trách nhiệm quản lý của Bộ Công an theo mức độ rủi ro và quy định yêu cầu quản lý tương ứng, trong đó có phương tiện PCCC, CNCH. Đây là một trong những cơ sở để từng bước chuyển từ kiểm tra diện rộng sang hậu kiểm có trọng tâm, trọng điểm theo mức độ rủi ro.

Dữ liệu và công nghệ là công cụ hữu ích hỗ trợ hậu kiểm

Trong đổi mới phương thức quản lý chất lượng phương tiện PCCC, CNCH, một trong những yêu cầu đặt ra đối với Bộ Công an là từng bước hình thành hệ thống dữ liệu phục vụ quản lý xuyên suốt từ sản xuất, nhập khẩu, đánh giá sự phù hợp, kê khai, lưu thông đến hậu kiểm, cảnh báo và thu hồi sản phẩm. Dữ liệu đầy đủ, có khả năng kết nối, đối soát và truy xuất sẽ hỗ trợ cơ quan quản lý đánh giá rủi ro và lựa chọn đúng đối tượng cần hậu kiểm. Theo định hướng này, yêu cầu đặt ra là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, kết nối, chia sẻ dữ liệu; nghiên cứu các tiêu chí đánh giá mức độ tin cậy, rủi ro và ứng dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ đối soát, sàng lọc thông tin, phát hiện dấu hiệu bất thường. Tuy nhiên, công nghệ sẽ không thay thế hoạt động kiểm tra, đánh giá chuyên môn và quyết định của cơ quan có thẩm quyền mà là công cụ để hậu kiểm đúng đối tượng, đúng mức độ rủi ro và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. 

Khi Nhà nước giảm tiền kiểm, trách nhiệm tự bảo đảm chất lượng của doanh nghiệp phải tăng lên tương ứng. Doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu phải chịu trách nhiệm về chất lượng phương tiện đưa ra thị trường, trung thực trong kê khai, duy trì sự phù hợp và khả năng truy xuất sản phẩm; chủ động thông báo, khắc phục, thu hồi khi phát hiện vấn đề về chất lượng. Tổ chức đánh giá sự phù hợp cũng phải chịu trách nhiệm đối với kết quả thử nghiệm, chứng nhận do mình thực hiện. Cắt giảm thủ tục hành chính chỉ thực sự có ý nghĩa khi giảm những khâu không cần thiết nhưng không làm giảm yêu cầu về chất lượng.