Người Việt Nam ở nước ngoài; những rủi ro hiện hữu từ thực tế

Trong những năm gần đây, làn sóng người Việt Nam ra nước ngoài học tập và lao động đang càng gia tăng, mang theo kỳ vọng đổi đời và hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, đằng sau những cơ hội ấy là không ít rủi ro đã được ghi nhận từ thực tế, với nhiều hệ lụy nghiêm trọng về kinh tế, pháp lý và xã hội. Theo thống kê trong năm 2025 và quý I/2026, ghi nhận có 25 trường hợp là công dân Lai Châu đang học tập ở nước ngoài và 930 lao động đi làm việc ở nước ngoài.

Một trong những vấn đề nổi cộm là tình trạng lừa đảo trong xuất khẩu lao động. Điển hình năm 2025 một đối tượng tại Việt Nam đã giả danh doanh nghiệp có chức năng đưa người đi làm việc ở nước ngoài, lừa 112 lao động với số tiền lên tới 6,5 tỷ đồng. Đặc biệt, Công an tỉnh Lai Châu đã phá Chuyên án 0525L, bắt 65 đối tượng (trong đó bắt 59 đối tượng người Việt Nam tại Campuchia) lợi dụng địa bàn Campuchia hoạt động lừa đảo hơn 8.000 nạn nhân trên cả nước chiếm đoạt trên 300 tỷ đồng. Vụ việc cho thấy không ít người vì thiếu thông tin đã trở thành nạn nhân của các đường dây môi giới bất hợp pháp, mất tiền nhưng không thể xuất cảnh, thậm chí rơi vào cảnh nợ nần. Không dựng lại ở đó, nhiều lao động Việt Nam còn đối mặt với nguy cơ bị bóc lột khi làm việc ở nước ngoài hoặc có trường hợp bị chết không rõ nguyên nhân (tại tỉnh Lai Châu, năm 2025: 01 trường hợp; quí I/2026: 01 trường hợp). Theo quy định của pháp luật, các hành vi như cưỡng bức lao động, thu phí trái phép hay lừa gạt người nước ngoài đều bị nghiêm cấm. Tuy nhiên thực tế, vẫn tồn tại các trường hợp người lao động phải làm việc quá giờ, điều kiện khắc nghiệt, thu nhập không đúng cam kết, nhưng gặp khó khăn trong tìm kiếm sự hỗ trợ do rào cản ngôn ngữ và pháp lý.

Rủi ro pháp lý cũng là một vấn đề đáng quan tâm. Một số người Việt Nam thiếu hiểu biết đã vi phạm quy định nước sở tại, như cư trú quá hạn hoặc làm việc bất hợp pháp. Theo luật hiện hành, việc dụ dỗ hoặc ở lại nước ngoài trá phép là hành vi nghiêm cấm và có thể bị xử phát nặng. Những vi phạm nay không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân mà còn tác động đến hình ảnh cộng đồng người Việt ở nước ngoài. Ngoài ra, áp lức tâm lý và khó khăn trong hòa nhập cũng là thực tế phổ biến. Việc sống xã gia đình, khác biệt văn hóa và thiếu mạng lười hỗ trợ khiến nhiều người rơi vào cảnh cô lập. Trong một số trường hợp, điều này còn dẫn đến những hành vi tiêu cực hoặc vi phạm pháp luật, làm gia tăng định kiến đối với cộng đồng người Việt. Năm 2025 và quý I/2026, tỉnh Lai Châu đã tiếp nhận 278 trường hợp công dân Việt Nam bị các nước bắt trục xuất, trao trả (riêng quý I/2026 có 14 trường hợp); phát hiện xử phạt vi phạm hành chính 02 tổ chức, 16 trường hợp vi phạm pháp luật về xuất nhập cảnh; phát hiện 20 trường hợp xuất, nhập cảnh trái phép.

Từ những dẫn chứng trên có thể thấy, hành trình ra nước ngoài không chỉ là cơ hội mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro hiện hữu. Để giảm thiểu nguy cơ người lao động và du học sinh cần tìm hiểu kỹ thông tin, lựa chọn các kênh chính thống và trang bị đầy đủ kiến thức pháp luật, kỹ năng sống. Đồng thời, sự vào cuộc của các cơ quan chức năng trong việc quản lý và bảo vệ công dân cũng đóng vai trò quan trọng. Trong bối cảnh hội nhập toàn cầu, việc nhìn nhận đúng cả cơ hội lẫn rủi ro giúp người Việt Nam vững vàng hơn trên hành trình vươn ra thế giới, tránh những “cái giá” không đáng có từ thực tế đã và đang xảy ra.