Văn hoá và hội nhập (Kỳ 1: Nguy cơ xâm lăng văn hoá)

Thực tế lịch sử phát triển của xã hội loài người qua các thời kỳ, đi đôi với sự phát triển của khoa học công nghệ, các thiết chế hiện đại được ra đời, phát triển, đi sâu vào cuộc sống làm thay đổi căn bản cách thức tổ chức xã hội, thay thế và xoá bỏ đi những vấn đề cũ, những nội dung không phù hợp thì một số giá trị truyền thống cũng dần bị mai một. Trong đó nền tảng văn hoá truyền thống bị tác động, ảnh hưởng, cạnh tranh bởi các văn hoá du nhập do quá trình hợp tác, giao lưu theo phương thức cả chủ động, lẫn thụ động. Đáng chú ý trong các vấn đề này là hoạt động “xâm lăng văn hoá” đã tạo ra nhiều vấn đề chú ý.

Hoạt động “xâm lăng văn hoá” còn được gọi dưới nhiều tên gọi như: Xâm lược mềm, ngoại xâm văn hoá, xâm lược văn hoá... được hiểu là việc các chủ thể có điều kiện phát triển âm thầm truyền bá ngôn ngữ, thói quen, lối sống, tư tưởng chính trị, kinh tế… để làm thay đổi giá trị ở các đối tượng có chủ đích thông qua các hoạt động xã hội như giao lưu, hợp tác, kinh tế... Từ đó, làm phai mờ các giá trị văn hóa của các quốc gia, dân tộc bị xâm lăng, làm xa rời các giá trị cốt lõi của cộng đồng, quên đi nguồn cội tiến tới xoá bỏ các giá trị này thay thế bằng các giá trị khác theo hướng có lợi cho chủ thể tiến hành.

Vấn đề tại sao lại là văn hoá? Bởi lẽ trong điều kiện xã hội hiện nay việc xâm lược một quốc gia khác bằng vũ lực là việc làm mang lại nhiều hậu quả hơn là lợi ích, việc xâm lược mềm thông qua văn hoá dễ dàng thực hiện và mang lại nhiều tác dụng hơn, thông qua văn hoá được hấp thụ, thẩm thấu để thế hệ trẻ, thế hệ kế cận có niềm tin, xu hướng thân thiện với chủ thể nhất định từ đó dần dần xâm nhập vào đời sống, xã hội để đạt được mục đích đặt ra.

Thực tế thì các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam khi bước vào hội nhập quốc tế sâu rộng đều đứng trước nguy cơ mất đi bản sắc văn hoá truyền thống, bởi truyền thông, lối sống hiện đại chịu nhiều ảnh hưởng bởi văn hoá phương Tây theo xu hướng phát triển xã hôi, khoa học - công nghệ từ Tây sang Đông. Đã có nhiều bài học kinh điển của các quốc gia khi từ bỏ văn hoá truyền thống, chuyển sang hấp thụ văn hoá ngoại lai và kết quả là nền tảng xã hội bị lung lay, giá trị truyền thống bị xoá bỏ, chính trị chuyển sang chủ nghĩa xét lại dẫn đến bất ổn về chính trị kéo dài, chiến tranh, sụp đổ thể chế, nhà nước.

Chính vì vậy, để vừa phát triển vừa phát huy được giá trị văn hoá truyền thông mỗi quốc gia cần phải có nền tảng vững chắc, có chiều sâu văn hoá - lịch sử gắn bó và lan toả trong đời sống xã hội từ đó giao thoa với các giá trị văn hoá thời đại để tự tạo ra giá trị riêng của mình. Phát triển không phải là thay đổi đi các giá trị truyền thống mà là biết chọn lọc tiếp thu những giá trị phổ quát hiện đại đồng thời giữ được bản sắc riêng được đúc kết qua tiến trình lịch sử để xây dựng, phát triển.

Hiểu được vấn đề của xâm lăng văn hoá, cũng cần phải nhận diện và đấu tranh trước các hình thức, thủ đoạn của hoạt động này để chủ động phòng ngừa, đấu tranh là trách nhiệm của toàn dân, của cả hệ thống chính trị trong điều kiện tình hình diễn biến nhanh chóng và phức tạp như hiện nay.